สต็อก FIFO คืออะไร? วิธีจัดการสต็อกร้านค้าไม่ให้ของเสีย

เคยเจอไหม? เปิดกล่องสินค้ามาแล้วพบว่าหมดอายุไปแล้ว หรือสินค้าล็อตใหม่ถูกนำออกขายก่อน ทั้งที่ล็อตเก่ายังค้างอยู่ในคลัง ปัญหาเหล่านี้แก้ได้ด้วย ระบบ FIFO — หลักการจัดการสต็อกที่ร้านค้าและโกดังทั่วโลกใช้กัน

บทความนี้อธิบาย FIFO คืออะไร ทำงานอย่างไร ข้อดีข้อเสีย และวิธีนำไปใช้จริงในร้านค้าของคุณ

FIFO คืออะไร?

FIFO ย่อมาจาก First In, First Out แปลตรงๆ ว่า "เข้าก่อน ออกก่อน" หมายความว่า สินค้าที่รับเข้าคลังก่อน จะถูกนำออกขายก่อน

เปรียบได้กับ supermarket ที่เอาสินค้าใหม่ไว้ด้านหลัง และดันสินค้าเก่ามาด้านหน้าให้ลูกค้าหยิบก่อน นั่นแหละคือ FIFO

ในประเทศไทย กรมสรรพากรแนะนำให้ใช้ FIFO หรือ Average Cost สำหรับการคิดต้นทุนสินค้า โดยเฉพาะธุรกิจที่มีสินค้ามีอายุ

ทำไมต้องใช้ FIFO?

เหตุผลหลักที่ร้านค้าควรใช้ FIFO มี 4 ข้อ:

1. ลดของเสีย ลดของหมดอายุ

สินค้าอาหาร เครื่องดื่ม ยา เครื่องสำอาง ล้วนมีวันหมดอายุ ถ้าขายสินค้าใหม่ก่อน สินค้าเก่าจะค้างอยู่จนหมดอายุ กลายเป็นของเสียที่ต้องทิ้ง ซึ่งเท่ากับขาดทุนโดยตรง

2. ต้นทุนสินค้าถูกต้องแม่นยำ

FIFO ช่วยให้รู้ว่าสินค้าที่ขายออกไปมีต้นทุนเท่าไหร่จริงๆ เพราะสินค้าแต่ละล็อตอาจซื้อมาราคาต่างกัน การบันทึกต้นทุนตามล็อตจริงทำให้คำนวณกำไรได้แม่นยำกว่าใช้ราคาเฉลี่ย

3. สต็อกที่เหลือมีมูลค่าสูงกว่า

เมื่อใช้ FIFO สินค้าที่เหลือในคลังจะเป็นล็อตที่ซื้อมาล่าสุด ซึ่งมักมีราคาซื้อสูงกว่าล็อตเก่า มูลค่าสินค้าคงเหลือในบัญชีจึงสะท้อนราคาตลาดปัจจุบันได้ดีกว่า

4. ลดข้อพิพาทและเพิ่มความน่าเชื่อถือ

มีการบันทึกชัดเจนว่าสินค้าแต่ละล็อตซื้อมาเมื่อไหร่ ราคาเท่าไหร่ ขายไปเมื่อไหร่ ซึ่งช่วยในการตรวจสอบบัญชี การยื่นภาษี และการแก้ปัญหากรณีสินค้ามีปัญหา

วิธีทำ FIFO ในร้านค้า

วิธีที่ 1: จัดเรียงสินค้าด้วยมือ (Manual FIFO)

วิธีพื้นฐานที่สุด คือจัดเรียงสินค้าในชั้นวางให้สินค้าเก่าอยู่ด้านหน้า สินค้าใหม่อยู่ด้านหลัง เหมาะสำหรับร้านเล็กที่มีสินค้าไม่มาก

วิธีที่ 2: ติดฉลากวันรับสินค้า

ติดสติกเกอร์บนสินค้าทุกล็อต ระบุ วันที่รับเข้า และวันหมดอายุ พนักงานจะได้รู้ว่าควรหยิบล็อตไหนก่อน

วิธีที่ 3: ใช้ระบบ POS ที่มี FIFO อัตโนมัติ

วิธีที่แม่นยำและสะดวกที่สุด คือใช้ซอฟต์แวร์จัดการสต็อกที่ระบบจะจับคู่การขายกับล็อตสินค้าตาม FIFO ให้อัตโนมัติ ทำให้รายงานต้นทุนและกำไรถูกต้องทุกบิล

ตัวอย่างการคำนวณ FIFO จริง

สมมติร้านขายน้ำมันพืช มีสต็อก 2 ล็อต:

ลูกค้าสั่ง 60 ขวด — ระบบ FIFO จะใช้ล็อต A ก่อน 50 ขวด แล้วตัดล็อต B อีก 10 ขวด:

ถ้าขายที่ 70 บาท/ขวด กำไรรวม = (70 × 60) − 2,750 = ฿1,450 และรายงานกำไรจะถูกต้องเพราะใช้ต้นทุนจริงต่อล็อต

ข้อดีและข้อเสียของ FIFO

ร้านค้าแบบไหนควรใช้ FIFO?

FIFO เหมาะกับทุกร้านที่ขายสินค้ามีวันหมดอายุ หรือสินค้าที่คุณภาพลดลงตามเวลา:

• ร้านชำ / ร้านของชำ (อาหาร เครื่องดื่ม)
• ร้านสะดวกซื้อ (Convenience Store)
• ร้านขายยาและเวชภัณฑ์
• ร้านเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลผิว
• ร้านอาหารและคาเฟ่ (วัตถุดิบ)
• ร้านค้าส่งสินค้าอุปโภคบริโภค

แม้แต่ร้านที่ขายสินค้าไม่มีวันหมดอายุ เช่น เสื้อผ้า เครื่องใช้ไฟฟ้า การใช้ FIFO ก็ยังช่วยให้คำนวณกำไรได้แม่นยำกว่า เพราะราคาสินค้าเปลี่ยนแปลงตามเวลา

FIFO กับระบบ POS อัตโนมัติ

ปัญหาของการทำ FIFO ด้วยมือคือความผิดพลาดจากมนุษย์ พนักงานอาจหยิบสินค้าผิดล็อต หรือลืมบันทึกการรับสินค้า ระบบ POS ที่มีฟีเจอร์ FIFO จะ:

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

FIFO เป็นหลักการจัดการสต็อกที่ช่วยลดของเสีย คำนวณต้นทุนได้แม่นยำ และทำให้รายงานกำไรถูกต้อง ร้านค้าที่ขายสินค้ามีวันหมดอายุโดยเฉพาะควรนำ FIFO มาใช้ตั้งแต่วันแรก

สิ่งที่ยากที่สุดของ FIFO คือการทำอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งระบบ POS ที่ดีจะช่วยแก้ปัญหานี้ได้โดยทำให้เป็นอัตโนมัติ